Tegenlicht over Microkrediet, macroschuld?

Is het verstrekken van microkrediet verantwoordelijk voor de golf van zelfmoorden, zoals enkele jaren geleden in India plaatsvond? Nee, zegt Cordaid Microkrediet, zie verderop in dit stuk.

Cordaid Microkrediet vindt dat je microkrediet aan armen niet moet overlaten aan commerciële instellingen en banken. Belangrijk is dat geld wordt uitgeleend via sociaal ingestelde Microfinancieringsinstellingen. Die handelen zonder winstoogmerk en houden het belang van de kant voorop.

Microkrediet

Een microkrediet is een kleine lening aan arme mensen met weinig of geen onderpand. Microkredieten worden verstrekt door wettelijk geregistreerde instellingen, de Microfinancieringsinstellingen (MFI’s). Cordaid heeft sinds de jaren 90 van de vorige eeuw een behoorlijk omvangrijk microkredietenprogramma in diverse landen, in Afrika, Azie en Latijns Amerika. Cordaid kiest de MFI’s met wie zij werkt met zorg uit op hun sociale missie. 

Hoe werkt het?

Microfinanciering begon ooit met het geven van krediet. Maar is inmiddels verbreed tot meer financiële services, van spaarproducten tot microverzekeringen. Iemand neemt bijvoorbeeld deel aan een groepslening, krijgt daarna een klein krediet, kan vervolgens sparen en investeren en groeit door naar een individuele lening. Zodra de kleine ondernemer of producent een kleine voorraad goederen heeft, ontstaat behoefte aan het verzekeren daarvan. Hij of zij gaat denken aan de toekomst en krijgt behoefte aan een pensioen. Een microfinancieringsinstelling (MFI) moet haar productaanbod uitbreiden tot zij aan de wensen van zeer kleine tot iets grotere ondernemers kan voldoen. 

Kritiek

De kritiek op microkrediet richt zich op de groei in het aantal commerciële aanbieders van leningen en het feit dat woekerrentes zouden worden gevraagd, waardoor mensen zelfs moeten lenen om hun lening terug te betalen (over-indebtedness). In India zou dat zelfs tot een golf van zelfmoorden hebben geleid.

Commerciële MFI’s

Cordaid maakt zich zorgen over de toenemende commercialisering. Er is inderdaad in een aantal landen een groei geweest in het aantal aanbieders van microkrediet. Grofweg kun je stellen dat daar een tweedeling heeft plaatsgevonden onder de MFI’s: er zijn commerciële MFI’s/aanbieders van microkredieten, waar het belang van de investeerders/aandeelhouders en het maken van winst voorop staan. Met deze MFI’s doet Cordaid geen zaken.

Daarnaast zijn er de sociaal georiënteerde MFI’s, die het belang van hun klant centraal stellen. Cordaid werkt alleen samen met MFI’s die een sociale missie hebben. Dus geen winstoogmerk, maar het doel om juist kleine boeren en kleine ondernemers in bredere zin te helpen met hun bedrijfsvoering en productie. De kleine winsten dié worden gerealiseerd, worden weer uitgezet bij nieuwe afnemers. 

Rente

Over een microkrediet moet rente worden betaald en die is relatief aan de hoge kant. Een deel wordt verklaard door administratieve kosten, deze zijn bij kleine leningen relatief hoger dan bij een grote lening. Een andere reden is dat de MFI’s vaak opereren in afgelegen gebieden met een lage bevolkingsdichtheid. Daardoor wordt lenen duurder. Medewerkers van MFI’s zijn vaak werkzaam in onherbergzaam gebied. Juist hierom blijven traditionele banken weg uit deze gebieden. Het alternatief: zogenaamde loansharks, kredietverstrekkers die woekerrentes tot wel 300% vragen.  Sociale MFI’s investeren rente-inkomsten weer in nieuwe financieringsvormen met afnemers.

Uit het veld

Programma medewerker Gauke Andriesse van Cordaid Microkrediet is net terug van een twee weken durend bezoek aan de Filippijnen. Hij is nog steeds enthousiast over microfinanciering: “Het gaat allang niet meer alleen over een microkrediet. Het gaat om een pakket van Financial Services: naast een kleine lening, helpen onze MFI’s hun klanten met sparen,  kunnen er verschillende soorten verzekeringen (bv bij overlijden) worden afgesloten, wordt er gewerkt aan mobile banking (belangrijk in afgelegen gebieden) etc. De huidige trend gaat zelfs nog verder, er is sprake van Microfinanciering Plus: met technische assistentie hulp voor een betere productie en bedrijfsvoering. In de Filippijnen worden kleine boeren door de MFI’s geholpen met hun rijstproductie. Er wordt bijvoorbeeld gekeken naar verbouw van rijst op een manier die de grond minder uitput, naar manieren van telen die minder water nodig hebben en waarbij toegenomen risico’s door klimaatverandering zoveel mogelijk worden beperkt”.

Zelfmoorden India

Een paar jaar geleden vonden in India veel zelfmoorden plaats onder kleine boeren, die hun schulden niet meer konden afbetalen. Was dit te wijten aan het vertrekken van microkredieten? “Kleine boeren in India zijn zeer kwetsbaar. Als de oogst tegenvalt dan komen zij al snel in de problemen. Bovendien zitten kleine boeren klem in een systeem van uitbuiting. De leveranciers van kunstmest, de handelaren die hun producten opkopen, allen dragen bij aan het systeem van uitbuiting. Dan kan uiteindelijk een lening die niet wordt afgelost de druppel zijn, maar de algehele marginalisatie van kleine boeren is de onderliggende hoofdoorzaak”, aldus Andriesse. 

Bekijk hier de aflevering 

Esther Duflo: 'Zowel positieve als negatieve verhalen zijn anekdotisch

Wat doet Cordaid aan het vermijden en voorkomen van de misstanden en risico's?

Actueel